Bruszczewo

 
   
     
 

Sezon 2005

 
 
 

Sezon 2005 były dziewiątym (1995-97, 1999, 2000-01, 2003-05) w ramach drugiego etapu badań wykopaliskowych na stanowisku. Tegoroczne badania koncentrowały się w południowo-wschodniej części stanowiska, zarówno w jej strefie mineralizowanej, jak i torfowej. Prace wykopaliskowe uzupełniane były ponadto prospekcją geomagnetyczną (poszerzenie obszaru wcześniej rozpoznanego tą metodą) i z lotu ptaka (wykonanie zdjęć z latawca na uwięzi). Strefa torfowa Kontynuowano badania w ramach wykopów 30 (płaszczyzny 1, 2, 3 i 4) i 31 (płaszczyzna 5 i otwarta w tym sezonie płaszczyzna 7). W płaszczyznach 3 i 4 zarejestrowano układ umocnień w postaci dwóch rzędów ścian plecionkowych oraz założenia zewnętrznego. Było ono zbudowane z poziomych szczebli wsuwanych pomiędzy podwójnie wbijane słupy i miało zapewne odcinkowy przebieg. Badania ujawniły skomplikowaną konstrukcję układów plecionkowych, wskazującą zapewne na wielokrotne naprawianie i wzmacnianie pierwotnego założenia. W ich obrębie znaleziono ponadto liczne zabytki z surowców organicznych i wiele fragmentów obrobionego drewna. Inny charakter miały znaleziska z płaszczyzn 1, 2, 5 i 7. Udokumentowano w nich układy składające się z różnej grubości słupów, związanych z konstrukcjami (zapewne domowymi, choć nie można również wykluczyć pomostów itp.). W płaszczyznach 1 i 2 odsłonięto układ składający się z paleniska (okrąg wyłożony gliną), dwóch bardzo grubych słupów dębowych i otaczających je wielu cienkich słupów. Elementy te tworzyły zapewne jedną całość funkcjonalną, której rekonstrukcja będzie możliwa po planowanym poszerzeniu wykopu w stron W i N. Ponadto w płaszczyźnie 2 znaleziono szczególny zabytek: okrągły paciorek bursztynowy. Nieco inaczej skonstruowane były układy z płaszczyzn 5 i 7. Obok różnej grubości zaostrzonych słupów tworzyły je układy poziomo zalegających belek, ułożonych prostopadle jedna na drugiej. Dokładniejsza charakterystyka funkcjonalna wzmiankowanych struktur będzie możliwa po ich pełnej analizie. Konieczne będzie zapewne poszerzenie wykopu w stronę W i N. Wszystkie konstrukcje drewniane, jak i bursztyn znajdowały się w najniższych poziomach stratygraficznych, wiązanych z początkami epoki brązu. Z poczynionych w trakcie badań obserwacji wynika, że tylko nieliczne ze słupów mogą pochodzić z młodszych układów stratygraficznych (kultura łużycka?). Strefa zmineralizowana Zbadano obszar 705,5 m2, podzielony na 15 wykopów (od 34 do 48). Poza jednym (48), wszystkie miały wymiary 5 x 10 m. Zarejestrowano w sumie 43 obiekty, w większości jamy o niesprecyzowanej funkcji. Drugie liczebnie były dołki posłupowe. Obiekty pochodziły z trzech różnych faz zasiedlenia: wczesnej epoki brązu, kultury łużyckiej i wczesnego średniowiecza. Wśród obiektów na szczególne wyróżnienie zasługuje rów, odkryty wzdłuż dolnej partii stoku oraz "warstwa kulturowa" zlokalizowane w szczytowej części wzniesienia. Rów o szerokości ok.3 i głębokości 1,2 m (od współczesnej powierzchni) był już rozpoznany dzięki prospekcji geomagnetycznej. Jego wypełnisko miało jasny, piaszczysty charakter i tylko w partii przydennej zachował się układ o większej obecności frakcji humusowej i węgli drzewnych, co może wskazywać na fakt, iż było on odsłonięty przez czas wystarczający do uformowania się warstwy humusowej oraz zasypany raczej szybko w ramach jednego epizody czasowego. W wypełnisku znaleziono bardzo nieliczne materiały różnogenetyczne (do wczesnośredniowiecznych włącznie), co może wskazywać na stosunkowo późną chronologię całego założenia. Dalsze analizy powinny wyjaśnić czas powstania rowu. Niezwykle ważnym znaleziskiem okazała się "warstwa kulturowa" na szczycie wzniesienia. Wzmianki o niej znajdowały się w publikacjach i dokumentacji wykopaliskowej z lat 60-tych XX wieku. W tym sezonie udało się pozytywnie zweryfikować jej istnienie na niewielkiej powierzchni w ramach wykopu 47. Jest to czarna zbita, piaszczysta warstwa o maksymalnej miąższości ok. 10 cm, gęsto wypełniona różnego rodzaju znaleziskami wyłącznie z epoki brązu. Pierwsze analizy wskazują, że w jej stropie występują materiały wczesnobrązowe i łużyckie, natomiast w partii spągowej - wyłącznie wczesnobrązowe. Dalsze badania omawianej warstwy mogą mieć kluczowe znaczenie dla interpretacji całej strefy mineralizowanej stanowiska. Fakt, że zachowała się ona wyłącznie w szczytowej partii wzniesienia jednoznacznie wskazuje, że użycie dla jej charakterystyki pojęcia "warstwa kulturowa" jest w pełni uzasadnione. Z pozostałych obiektów pochodzą liczne depozyty ceramiki, kości zwierzęcych i kamieni. Ponadto odkryto rzadsze znaleziska przedmiotów metalowych (m. in. fragment siekierki, obręczy i rylec brązowy), krzemiennych i rogowych. Prospekcje i charakter interdyscyplinarny badań W bieżącym sezonie kontynuowano prospekcję geomagnetyczną okolic stanowiska, w kierunku NE (łąka do rzeki), S (łąka do linii lasu) i E (krawędź i stok wysoczyzny przylegający do stanowiska). Po raz pierwszy zastosowano metodę wykonywania zdjęć z powietrza ze stacjonarnego latawca. Wykonano w ten sposób zdjęcia poszczególnych wykopów jak i całych części stanowiska. Wykopaliska były konsultowane na miejscu przez wielu specjalistów: palinologów (Jean-Nicolas Haas, Walter Dörfler), paleobotanika (Helmut Kroll), geomorfologa (Iwona Hildebrandt-Radke), dendrochronologa (Tomasza Ważnego), specjalistki od bursztynu pradziejowego (Katarzyna Kwiatkowską i Krystyna Leciejewicz) oraz wielu archeologów (Marek Chłodnicki, Anthony Harding, Marcin Ignaczak, Jacek Kabaciński, Sławomir Kadrow, Andrzej Krzeszowski, Dariusz Manasterski, Agnieszka Przybył, Iwona Sobkowska-Tabaka, Marcin Szydłowski, Adam Waluś). W trakcie badań pobrano ponad 100 próbek dendrologicznych, z których większość jest użyteczna do analiz dendrochronologicznych. Z sezonami poprzednimi tworzy to w sumie zbiór liczący kilkaset pni i dranic, największy dla wczesnej epoki brązu w Europie Środkowej. Wielką wagę w trakcie badań przywiązywano również do badań paleobotanicznych. Całe wypełniska wszystkich obiektów ze mineralizowanej części stanowiska, pochodzących z epoki brązu (wczesnobrązowych i łużyckich) były szlamowane. Wstępne oględziny dokonane przez dr H. Krolla wskazują na bardzo dużą ilość makroszczątków różnorodnych roślin. W części torfowej pobrano kilkaset prób sedymentacyjnych wg ściśle zaplanowanej metodyki (np. z każdego metra kwadratowego każdej warstwy po jednej próbce). Aspekt metodyczny badań W bieżącym sezonie zastosowano kilka nowych metod. Należała do nich eksploracja warstwy torfowej ze specjalnych platform, spuszczanych do wykopu, dzięki czemu eksploratorzy nie musieli poruszać się po powierzchni warstwy. Platformy te, zastały specjalnie wykonane dla potrzeb wykopalisk w Bruszczewie w warsztacie w Śmiglu. Zastosowano również po raz pierwszy wykonywanie rysunków warstw bezpośrednio do komputera, przy pomocy tachymetra laserowego sprzężonego z laptopem, używając programu AutoCad. Jeszcze inną nowością metodyczną było wykonywanie zdjęć z powietrza przy zastosowaniu profesjonalnego latawca. Wykonano w ten sposób zarówno zdjęcia poszczególnych wykopów, jak i całego stanowiska i jego osobnych części. Ponadto, wzorem lat ubiegłych stosowano fotogrametrię oraz wykonywano wszystkie pomiary tachymetrem laserowym a dane przenoszono bezpośrednio do komputerowej bazy danych. Niezwykle ważnym w sezonie 2005 był aspekt konserwatorski, któremu podporządkowany był w całości program badań w części mineralizowanej stanowiska. Odkryto ponad 40 obiektów pradziejowych, w części o miąższości tylko kilkucentymetrowej. Ta informacja świadczy o tym, że część z nich nie przetrwałaby następnego etapu działań agrotechnicznych. Kluczowe znaczenie konserwatorskie posiada jednak odkrycie na szczycie wzniesienia pozostałości warstwy kulturowej z epoki brązu, zalegającej w przestrzeniach między wykopami z lat 60-tych 20-tego wieku. Jest to niezwykle rzadkie znalezisko, które jest nienaruszonym depozytem bogatych biokulturowych informacji o kulturze mieszkańców z epoki brązu. W świetle tego odkrycia wielokrotnie ponawiany przez nas postulat zaniechania dalszych zabiegów agrotechnicznych na całym wzniesieniu, a zwłaszcza w jego partii szczytowej nabiera charaktery dezyderatu bezwzględnego.